نگاهی به «والسا مرد امید» ساخته آندری وایدا

, , ارسال دیدگاه

walesa

والسا مرد امید /  Walesa: Man of Hope

کارگردان: آندری وایدا. نویسنده: یانوش گلواتسکی. مدیر فیلم‌برداری: پاول ادلمن. تدوین: میلنیا فیدلر، گراژینا گرادون. بازیگران: رابرت وینسکویچ (لخ والسا)، آگنیشکا گراخوفسکا (دانوتا والسا)، ایوونا بیلسکا (ایلونا)، زیبیگنیف زاماخوفسکی (ناویسلاک)، ماریا روزاریو اوماجیو (اوریانا فالاچی).  محصول ۲۰۱۳ لهستان و ایتالیا، ۱۲۷ دقیقه.

قصه زندگی لخ والسا برنده جایزه صلح نوبل و بنیان‌گذار جنبش هم‌بستگی لهستان، و مرور رخدادهایی که در دهه ۱۹۷۰ منجر به یک انقلاب مسالمت‌آمیز در آن کشور شد.

بیش‌تر مخاطبان با احتیاط کامل با فیلم‌های زندگینامه‌ای روبه‌رو می‌شوند. این‌که روایت این فیلم‌ها چه‌قدر دقیق و منطبق بر مستندات و واقعیات تاریخی است مقوله بسیار مهمی به حساب می‌آید. این فیلم‌ها معمولاً به شکلی پیش‌گویانه و تقدیرگرایانه تلاش می‌کنند شخصیت تاریخی مورد نظرشان را از همان آغاز تولد، متفاوت و متمایز از دیگران نشان بدهند. آندری وایدا، یکی از مهم‌ترین فیلم‌سازان زنده لهستانی (اگر پولانسکی زنده نبود احتمالاً می‌شد با اطیمنان خاطر این صفت تفصیلی را به وایدا بخشید) در سال ۲۰۱۰ مستندی درباره مدیر فیلم‌برداری فیلم‌هایش ادوارد کلوشینسکی ساخت که به نظر می‌رسد دستگرمی‌ای بود برای گام برداشتن در راه ساخت فیلمی درباره زندگی مهم بنیان‌گذار جنبش هم‌بستگی، رییس‌جمهور سابق لهستان و برنده جایزه صلح نوبل؛ لخ والسا. روایت وایدا بسیار دقیق است و همه رخدادهای مهم  زندگی والسا را در بر می‌‌گیرد. او در این راه از رعایت صداقت کم نمی‌گذارد و رهیافت کم‌نقصی به سوژه‌اش دارد.

وایدا دستاویز جذابی را برای بررسی گذشته قهرمان فیلمش برگزیده است؛ گفت‌وگوی والسا با اوریانا فالاچی ژورنالیست نام‌دار ایتالیایی. فیلم‌ مشخص می‌کند که این گفت‌وگو مربوط به کتابی نیست که فالاچی در سال ۱۹۷۷ منتشر کرد بلکه مربوط به موفقیت جنبش هم‌بستگی است. فالاچی کاوش‌گرانه و گاه به شکلی مقابله‌‌جویانه والسا را به چالش می‌کشد از جمله درباره پذیرش یک خانه و زندگی مرفه از سوی دولت، و در پی این پاسخ است که آیا شهرت و قدرت می‌تواند رهبر یک ملت را به فساد و تباهی بکشاند یا نه. والسا این نگرانی را بی‌مورد می‌داند و وقتی در سرتاسر فیلم می‌بینیم که او چه‌طور ماه‌ها در زندان بوده مشخص می‌شود که او به هر حال همیشه مهمان خانه دولت بوده!

قصه والسا از نخستین بازداشتش در سال ۱۹۷۰ آغاز می‌شود؛ زمانی که به عنوان یک برق‌کار مشغول به کار بود و چشم‌به‌راه تولد نخستین فرزندش. فیلم تولد شش تا از هشت فرزند والسا را نشان می‌دهد. او زمزمه‌های پاگیری جنبش کارگری را با تیزهوشی درمی‌یابد. او کارگران را از کشتن یکدیگر برحذر می‌دارد. دولت دستگیرش می‌کن و او فقط پس از این‌که قول می‌دهد به عنوان جاسوس با آن‌ها همکاری کند آزاد می‌شود اما خیلی زود عهدش را زیر پا می‌گذارد. پیش از ترک خانه، حلقه ازدواج و ساعتش را به همسرش می‌دهد و از او می‌خواهد در صورت عدم بازگشتش به خانه آن‌ها را بفروشد. همین پس‌انداز ناچیز یک مرد کارگر برای زندگی‌اش، دست‌‌مایه‌ای می‌شود در سراسر فیلم. والسا هم‌گام با غرق شدن فزاینده‌اش در جنبش کارگری مجبور به غیبت از شغل می‌شود و کارهایش را یکی پس از دیگری از دست می‌دهد. 

به نظر می‌‌رسد او می‌داند چه‌گونه با مردم حرف بزند و آن‌ها را به شنیدن وادارد. به فالاچی می‌گوید که حرف حق همین است. او هم‌چنین مردی عملگراست که می‌داند چه‌طور مذاکره کند و برنده شود. وقتی در جمع چند روشنفکر قرار می‌گیرد که می‌خواهند نقشه یک اعتصاب غذا را بکشند بی‌رودربایستی آن‌ها را با این پرسش به چالش می‌کشد که «گرسنگی چه فایده‌ای می‌تواند داشته باشد؟» در آغاز، جنبش چندان متحد نیست و شمار آن‌ها که حاضر به ایثار در این راه هستند بسیار اندک است. والسا احساس می‌کند که روشنفکران می‌توانند در زمینه سخنوری و به شکل راهبردی به او کمک کنند. او ضدروشنفکر نیست. توافقش با پلیس به او می‌آموزد که هرگز نباید هر چیزی را امضا کند و این پندی است که او در همه فعالیت‌هایش آن را سرلوحه قرار می‌دهد.

وایدا میزانسن پرانرژی‌ای را برای نمایش کارخانه کشتی‌سازی و منزل شلوغ والسا برگزیده؛ خانه‌ای پر از کودکان و فعالان اتحادیه. او رابطه لخ و همسرش را به شکلی موجز به تصویر کشیده؛ با نشانه‌های ساده‌ای مانند حلقه ازدواج و ساعت و یک نشان دست‌ساز که والسا پیشنهاد می‌کند به در خانه‌شان آویزان کنند تا از شر دنیای بیرون مصون بمانند. رابرت وینسکویچ بازیگر نقش لخ والسا توانسته رهبری و کاریزمای ذاتی او را در قالب یک مرد کامل به نمایش بگذارد؛ مردی که به‌رغم همه دشواری‌هایی که به او و خانواده‌ا‌ش تحمیل می‌شود دوام می‌آورد و تغییری بزرگ را رقم می‌زند.

تصاویر آرشیوی با صحنه‌های تکان‌دهنده اعتصاب همراه می‌شوند و زندگی خانوادگی والسا در کنار مخاطرات کار و جنبش هم‌بستگی به نمایش درمی‌آید. شاید فیلم برای کسانی که به تاریخ علاقه‌ای ندارند جذابیت چندانی نداشته باشد اما در عوض، علاقه‌مندان تاریخ معاصر را حسابی به وجد می‌آورد.

 

ارسال دیدگاه

(*) لازم، ایمیل شما منتشر نخواهد شد