نگاهی به کارنامه فیلمسازی فرزاد موتمن

, , ارسال دیدگاه

 

 

اگر بخواهیم تعارف‌های معمول را کنار بگذاریم، باید گفت یکی از مشکل‌های بزرگی که سینمای ما با آن دست‌وپنجه نرم می‌کند این است که فیلمساز با دانش و فیلم‌بین در آن کم پیدا می‌شود. فرزاد موتمن که نزدیک ۱۰ سال است در سینمای ما فیلم می‌سازد، از معدود کارگردانانی است که در آن‌سوی مرزها و به شکلی آکادمیک با سینما آشنا شده (هرچند که آن را نیمه‌کاره رها کرده است) و یک فیلم‌بین حرفه‌ای است که با سینمای مستقل دنیا آشنایی کاملی دارد. زمانی‌که «هفت‌پرده» در جشنواره نوزدهم فجر (بهمن ۱۳۷۹) اکران شد، هنوز تب استفاده از روایت‌های مدرن در فیلم‌های ایرانی بالا نگرفته بود. ساختار مدرن و تارانتینویی‌ فیلم با مخالفت‌های نسبی منتقدان و تماشاگران جشنواره‌رو روبه‌رو شد؛ به‌طوری‌که «هفت‌پرده» در رده آخر فهرست فیلم‌های برگزیده تماشاگران قرار گرفت. اما کمی بعد که تب عشق به تارانتینو (و البته بعدها ایناریتو) میان جوانان فیلم‌بین و فیلمسازان آثار تجربی و کوتاه بالا گرفت و به‌مرز افراط رسید، خیلی‌ها بدشان نیامد که نخستین تجربه سینمایی موتمن را ببینند. ورشکستگی تهیه‌کننده «هفت‌پرده» و دست‌به‌دست‌شدن فیلم در ساختار بوروکراسی فارابی سبب شد که «هفت‌پرده» در سه دوره مدیریتی نتواند رنگ پرده را به‌خود ببیند.

اما با «شب‌های روشن» (۱۳۸۱) بود که نام فرزاد موتمن برای فیلم‌بین‌های ایرانی جدی شد. «شب‌های روشن» که فیلمنامه‌اش را سعید عقیقی- یار همیشگی موتمن- براساس رمان «شب‌های سپید» اثر داستایوفسکی نوشته بود فیلمی آرام، لطیف و شاعرانه به‌شمار می‌رفت که به مذاق خیلی از منتقدان و نویسندگان سینمایی خوش آمد و اتفاقا با توجه به حال و هوای ویژه‌اش فروش بدی هم در گیشه نداشت؛ هرچند که از نظر کارکرد تجاری خیلی هم موفق نبود. «شب‌های روشن» بعدها و پس از عرضه در شبکه نمایش خانگی بود که تماشاگران حقیقی‌اش را پیدا کرد و به فیلم محبوب بسیاری از جوانان فیلم‌بین تبدیل شد به‌طوری‌که همه منتظر دیدن آثار بعدی موتمن شدند.

«باج‌خور» (۱۳۸۲) فیلم بعدی موتمن که فیلمنامه‌اش را ایرج افشار نوشته بود، یک تریلر ایرانی به حساب می‌آمد که بیشتر از آنکه فضایی بومی داشته باشد، ادای دینی به نوآرهای مشهور تاریخ سینما و فیلم‌های خیابانی پیش از انقلاب بود. منتقدان برخورد سردی با «باج‌خور» داشتند و برخلاف پیش‌بینی‌های اولیه فیلم حتی در گیشه هم چندان موفق نبود و فروش متوسطی کرد. با این وجود خود موتمن و برخی از «نوآر»بازهای حرفه‌ای، هنوز هم «باج‌خور» را دوست دارند. موتمن که می‌خواست موفقیت «شب‌های روشن» را تکرار کند، بار دیگر با عقیقی فیلمنامه‌هایی با حال و هوای مورد علاقه‌شان نوشتند که همه پشت سر هم رد می‌شد، تا اینکه او برای ماندن در سینما مجبور شد «جعبه موسیقی» را با فیلمنامه‌ای سفارشی از بنیاد سینمایی فارابی بسازد که با برخورد سرد و حتی تند منتقدان در بیست و ششمین جشنواره فیلم فجر روبه‌رو شد. «جعبه موسیقی» هنوز اکران نشده و دور از ذهن است که در زمان نمایش عمومی‌اش به موفقیتی چشمگیر دست پیدا کند. اما «صداها» (۱۳۸۷) بازگشتی نسبتا موفقیت‌آمیز برای فرزاد موتمن بود. «صداها» که با فیلمنامه سعید عقیقی جلوی دوربین رفت، به‌دلیل ساختار معکوسش که یادآور فیلم درخشان کریستوفر نولان («MEMENTO») بود و نیز فضای جنایی و خاصش، تقریبا پیرو همان سینمایی است که موتمن دوست دارد و البته این‌بار برخلاف «باج‌خور» که هواداران اندکی داشت، تماشاگران جشنواره‌رو با «صداها» کم‌وبیش ارتباط خوبی برقرار کردند و منتقدان هم ساختار و شیوه روایتش را پسندیدند. «صداها» می‌توانست با اکرانی درست و برنامه‌ریزی‌شده به فیلم محبوب تماشاگران خاص سینمای ایران تبدیل شود. اما شیوه نامناسب اکرانش که حاشیه‌های فراوانی را هم به دنبال داشت، سبب شد که فیلم آن‌طور که باید دیده نشود. هرچند که در هفته‌های بعدی اکران‌اش و با معرفی آن از سوی رسانه‌ها به‌عنوان یک اثر مستقل و قابل بحث، با افزایش فروشی نسبی روبه‌رو شد. «صداها» فیلم کاملی نیست و می‌توانست با درهم‌آمیزی بیشتر روایت‌هایش به اثری بهتر و حتی شاهکار تبدیل شود. اما در شکل کنونی‌اش هم به‌عنوان تجربه‌ای متفاوت در سینمای بی‌حس‌وحال این روزهای کشورمان باز هم کاری است قابل احترام که لحظه‌های سینمایی خوبی دارد و می‌توان سکانس‌ها، دیالوگ‌ها و بازی‌هایی خوب را در آن یافت که به دل می‌نشینند.

بررسی کیفی کارنامه سینمایی فرزاد موتمن نشان می‌دهد که او می‌خواهد مستقل باشد و سینمای مورد علاقه‌اش را تجربه کند. شاید اگر شرایط برای او و فیلمسازان مشابه فراهم شود، سینمای ایران بتواند به عرصه‌های ناآزموده‌ای سرک بکشد و به جلو حرکت کند. بی‌شک «بیداری» (۱۳۸۷) و «پوپک و مش‌ماشاالله» که در مرحله پیش‌تولید است، فیلم‌های تماما دلخواه موتمن نیستند.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ارسال دیدگاه

(*) لازم، ایمیل شما منتشر نخواهد شد