نقدی بر فیلم درباره الی

, , ۲۰ دیدگاه

سینمای اصغر فرهادی تمایلی آشکار به آن ذائقه ی چپ فرهنگی دارد که پیکان حمله ی خود را به سوی فرهنگ بورژوازی گرفته است . اصرار فرهادی در به چالش کشیدن  پارادوکس های تنیده شده در عادت های فرهنگی  بورژوازی ، در پی ترسیم پاشنه آشیلی آسیب پذیر است که از زیر زرق و برق رفتارهای این طبقه ، خود را نشان می دهد . ” درباره ی الی ” ، مشخصن ادای دینی نامحسوس به سینمای روشنفکری دهه ی شصت اروپاست که همزمان با اشاعه ی موج چپ ، خود را به عنوان سینمای مدرن تثبیت کرد .سینمایی که درصدد مبارزه با آن شکل کنسروی روایت های منطقی ، غیر موسع و هنجارطلب بود . از این رو شباهت ” الی ” با ” آنا ” (در ” ماجرا ” ساخته ی آنتونیونی ) در خور توجه است که هر دوی آنها به عنوان واسطه هایی عمل می کنند که می توانند شکاف های فرهنگی بورژوازی را نمایان کنند و به عنوان کاتالیزورهایی در جهت انحلال رویه ی فریبنده ی عرف های رفتاری این طبقه ، عمل کنند . تا قبل از حذف پرسوناژ ” الی ” و ” آنا ” همه چیز نشانگر ثبات و محافظه کاری خاص اخلاقی طبقه ی متوسط است ولی با حذف این دو پرسوناژ ،چهره ی واقعی اخلاق بورژوازی ( به زعم فیلمسازانشان ) نمایان می شود . مولفه هایی که این چهره ی واقعی را صورتبندی می کنند همان هایی هستند که اصغر فرهادی شیفته ی رونمایی کردن از آن هاست و پارانوییا ، مهم ترین ِ آن هاست . اصغر فرهادی به شدت بر این باور فرهنگی چپ است که پارانوییا ، مهم ترین شکافِ فرهنگ بورژوازی است که خود محصول جامعه ی مدرن و مناسبات مشکوک آن است و اتفاقن این بورژوازی ست که با پیش کشیدن “عرف فرهنگی – اخلاقی ” در پی مخفی سازی آن است . در “چهارشنبه سوری ” این عرف بورژوازی ست که ، سبب می شود ، قضاوت اخلاقی مخاطب تا میانه ی فیلم ، ” مژده ” را تا مرز بیماری و جنون بکشاند ولی در لحظه ی گره گشایی فرهادی ، این مخاطب است که متهم به غرق شدن در تزویر نهفته در مناسبات فرهنگی بورژوازی که سعی در تثبیت محافظه کارانه ی خود دارد ، می شود .  نتیجه ، از خودبیگانگی آدم ها و نهایتن تنهایی مفرط با حسی از بدبینی  است . بعد از حذف پرسوناژ الی نیز این شکاف عظیم خود را نشان می دهد و خود را در مقابل ِ محافظه کاری دوستانه و سبکسرانه ی ابتدای فیلم قرار می دهد و اینجاست که آدم های سینمای فرهادی به جزایری جدا از هم تبدیل می شوند که هر کدام در پی حفظ تمامیت خود بر می آیند . از این رو ” الی” قربانی بزرگ فیلم فرهادی نیست بلکه قربانی بزرگ ” سپیده ” است که با پافشاری بر ارزش های اخلاقی طبقه ای خود ، محکوم به تشکیک در خود آن ارزش ها می شود و ” درباره ی الی ” منجر به آن پلان نهایی می شود که بورژوازی ، ماشین اخلاقی خود را در گِل می بیند .

از دیدگاه چپ فرهنگی ، دیگر مولفه ی شکافنده ی بورژوازی ، کشمکش های جنسی سرکوب شونده است . در عرف بورژوازی اخلاقیلات جنسی سبب می شود ، معادلاتی پنهان و نامحسوس شکل گیرد که عرف بورژوازی در قالب نهادی خود- سانسور و دگر- سانسور آن ها را سرکوب می کند . رابطه ی ظریف و نامحسوسی که بین سپیده و احمد پس از گم شدن الی ، شکل می گیرد (و امیر به عنوان نماینده ی دگر سانسوری به مراتب ظریف تر و نامحسوس تر سعی در سرکوب آن دارد ) شکل تعدیل یافته ی رابطه ی ” ساندرو ” و ” کلودیا ” پس از گم شدن ” آنا ” است که روبنای عرف بورژوازی مانع از شکل گیری رابطه ای مشخص بین آن ها می شود .

دریا و جزیره ی محصور در آن ، همانطور که در ” ماجرا ” کارکرد نمادین می یابد ، در ” درباره ی الی ” نیز چنین کارکردی را دارا ست  . دریا  در ” درباره ی الی ” نه نمادی کلیشه ای از بی کرانگی و آزادی ست بلکه نمادی از بن بستی هیولایی ست . از منظری که چپ می گوید ، بن بستی که بورژوازی با آن برخورد می کند و خود  واقعی خود را نشان می دهد و دست آخر در شن های آن گیر می کند . نخستین تصویر دریا با تکنیک دوربین روی دست ، نشان داده می شود که تصویر لرزان آن  یک اتفاق شوم را پیش بینی می کند و البته این اتفاق شوم غرق شدن الی نیست بلکه گیر کردن ماشین در پلان آخر است !! در پایان باید ذکر کرد که از نظر نگارنده ، قرابت های ” درباره ی الی ” و ” ماجرا ” ، از منظری شخصی لحاظ شد تا اشتراکی تماتیک محرز شود کما اینکه معتقدم شجاعت آنتونیونی در بی سرنوشت نگاه داشتن  آنا در متن روایت از ماجرا اثری آوانگارد تر و مقید تر به دیدگاههای خود فیلمساز ، می سازد که آنا را بهانه ای برای روایت به سبک آنتونیونی می داند ولی به نظرم می رسد ، اصغر فرهادی با نمایش جسد الی ، موضعن فیلمنامه ی خود را دچار زمختی می کند و ابهام سرنوشت الی را که می توانست پایان باز فیلم را غنا ببخشد ، از دست می دهد ولی در هر حال ، ” درباره ی الی ” با خوش ساختی کم نظیر خودش (به خصوص در صحنه ی غرق شدن ، که دوربین روی دست و جامپ کات را در نهایت  بلوغ سینمایی با هم تلفیق می کند ) می تواند آغاز گر فصل نوینی در سینمای ایران باشد و خود را برای همیشه در تاریخ سینمای ایران زنده نگاه دارد .

milad.roshany@gmail.com

 

۲۰ دیدگاه

  1. بي تا

    ۰۴/۱۴/۱۳۸۸, ۰۱:۱۱ ب.ظ

    سلام
    اگر ممکن است نقد من را نیز راجع به ” درباره الی “‌بخوانید . خوشحال میشم نظراتتونو دریافت کنم :

    نقدی بر درباره الی

    هنگامی که صحبت از نقد می شود ناخودآگاه ذهن آدمی به جنبه های منفی یک اثر کشانده می شود ، در صورتی که نقد الزاما” دارای مشخصه های منفی نبوده و حتی جنبه های مثبت یک اثر را تقویت می نماید . این روزها از هر خیابان و اتوبان که گذر میکنی تصویر چند زن و مرد جوان را می بینی که گویی کل توجه شان را به صحنه ای متمرکز کرده اند که می تواند تلویزیون در تصور عام باشد … لیک جریان از موضوع دیگری حکایت می کند.
    از کشمش اخلاق و آبرو ، از تراژدی عشق و حادثه ، از دختری که در جامعه مردسالارانه ایرانی به خودی خود دارای وجه مثبت نمی باشد تا زمانی او زیباست که همراه و همزبان مردان باشد و با شوخی هایشان بخندد و در غیاب او جنسی است شکننده و خودنما … جنسی که به قول امیر( شوهر گلشیفته فراهانی ، سپیده فیلم )‌جهت خودنمایی ظرف می شورد و ویلا را تمیز می کند ، جنسی که حق تعیین سرنوشت خود را ندارد و جهت تصمیم گیری راجع به آینده اش و دست رد زدن به سینه نامزدی که اکنون شناخت کافی نسبت به او پیدا کرده است می بایست همه ر ا خبر دار کند و بعد عزم سفر با دوستان غریب را نماید . دوستانی که حتی نام کامل او را نمی دانند و فقط می دانند که می تواند سوژه بالقوه و مناسبی باشد برای دوست بیوه شان که به تازگی همسر آلمانی اش او را ترک کرده است .
    شاید همسر آلمانی تبار بهتر نسبت به مرد ایرانی شناخت حاصل کرده و می داند که پایان تلخ با مرد ایرانی بهتر از تلخ بی پایان با اوست .
    و در این حین دخترک ناچار از جبر زندگی و خانواده و حتی مادر بد حال مجبور است جهت فراموشی تراژدی غمگین نامزدش و تغییر حال و هوا به امید پیدا کردن روزنه های امید جهت زندکی بهتر و دور از مخفی کاری دست به ریسک زده و با چند زن و مرد جوان همراه می گردد و در طوفان حادثه اوست که قربانی می شود اگرچه چنین سرنوشتی شاید از منظر او بهتر از زندگی در این جامغه مردسالارانه باشد.
    جامعه ای که زنی بالغ و به عبارتی مادری بالغ ( گلشیفته فراهانی در نقش سپیده ) مجبور است جهت ارضای خواسته های خود و جهت فرار از جبر مردان او نیز دست به مخفی کاری بزند از پنهان نمودن نبود ویلا در آن زمان مشخص گرفته تا نامزد داشتن الی … اگرچه الی واقعا قصد ترک نامزد خود را گرفته …
    قربانی در نهایت الی است اوست که بدنام می گردد و با هزار فکرو آرزو طعمه دریا می شود.

    پاسخ
  2. syavash

    ۰۹/۱۸/۱۳۸۸, ۱۰:۳۴ ب.ظ

    با سلام دربارهی الی فیلمی عامه پسند نبود و همین امر باعث منحصر بفرد بودن آن می شد بازی ترانه علی دوستی رو خیلی دوست داشتم وپانتومیم بهترین سکانس فیلم بود.و اون حرکت آ رش پسر بچهی کوچک هم خیلی عالی بود.نقد شما هم قشنگه ولی بنظر من هم قربانی ماجرا سپیده بود نه الی چون در شکستن سنت ها نا موفق بود.ودر نهایت خودش قربانی شد.

    پاسخ
  3. hadi

    ۱۱/۱۶/۱۳۸۸, ۰۳:۰۶ ق.ظ

    به نظر شما واقعا الی مرده بود و کارگردان با نمایش دادن جسد پایان باز رو از فیلم گرفت؟
    فرهادی اصلا تصویر قاطعی از جسد به ما نشون نداد و صابر ابر (نامزد الی)هم بدون اینکه به جسدنگاه کنه شروع به گریه کردشاید چون دوست داشت الی مرده باشه یا اینکه الی در وجود او کشته شده بود(بعد از دروغ سپیده)به همین دلیل وقتی بهش گفتن به خانوادش خبر بده می گه خودتون خبر بدید.
    در آخر هم نگاه شاید امیدوارانه به کیف الی بیننده رو بیشتر در تردید و حدس و گمان قرار میده همانطوری که در طول فیلم.
    فرهادی زنده یا مرده بودن الی رو به بیننده واگذار کرده
    ودر واقع قضاوت بیننده در باره این مردم متمدن مدرن شده برای او مهمتر است تا قضاوت در باره الی و مرگ وی

    پاسخ
  4. هدا

    ۱۲/۰۳/۱۳۸۸, ۰۶:۵۵ ب.ظ

    به نظر من درباره الی فیلمیه که بیننده از چندین بار دیدنش خسته نمیشه و این نشون میده که درباره الی دارای لایه های معنایی زیادیه که بیننده با هر بار دیدن احساس میکنه می تونه بهشون پی ببره و کاملا واضحه که هر کس به تناسب خودش برداشت و نقدی از فیلم میکنه که البته به نوبه خودش جالب و شنیدنیه و نباید نظر کسی رو رد کرد. تنوع نقدها در مورد یک فیلم حاکی از موفق بودن اونه .به نظر من درباره الی خیلی قوی و نظیرش در سینمای ایران خیلی خیلی کمه

    پاسخ
  5. رضا

    ۰۱/۱۰/۱۳۸۹, ۰۸:۳۳ ق.ظ

    الی و زتدگی او نشان از وجود خیانت یک زن بود به شوهرش. فرهادی پایان بهتری میتوانست به فیلمش بدهد.مرگ قطعی الی در فیلم برای بیننده بهترین پاداش خیانت الی بود که کارگردان میتوانست به بیننده بدهد.فیلم ریتم بسیار مو شگافانه و با نظم و ترتیبی خاصی جلو رفت و ناگهان در قضیه غرق شدن کودکان به ا.وج خود رسید . شوک ناگهانی احتمال غرق شدن الی بسیار زیبا ارایه شد.دست اقای فرهادی درد نکنه با این روش غافلگیرانه اش.

    پاسخ
  6. مسعود مروج

    ۰۱/۲۴/۱۳۸۹, ۱۱:۴۳ ب.ظ

    نوشتن نقد بر اساس انتونیونی به طرز خطرناکی جسورانه است و فروکاستن اشکال فیلم به نمایش ادم گمشده در پایان اثر و فقدانش در فیلم انتونیونی بسی خطیرتر.این خطر و ان فروکاهش اما لقمه ای سخت هضم است که بوی تعصبی کور از ان به مشام می رسد زیرا از این واقعیت که ورسیون ایرانی چاره ای جز نمایش پایانی گمشده اشان ندارد غافل می ماند و کلید حل معمای این راز در همین جا نهفته است و ان فاصله طولانی است که مابین دو اثر است یعنی از بالیوود تا سینمای روشنفکری اروپا!

    پاسخ
  7. محمود

    ۰۷/۰۷/۱۳۸۹, ۰۸:۳۷ ب.ظ

    آنقدرها هم که می گوئید فیلم اش جالب نبود! اصلا”نفهمیدیم چرا نامزدش کیف الی رو ورداشت و کجا رفت چرا دیگه ناراحت نبود، اصلا” چرا آنها ماشین خودشونو کنار آب پارک می کردند تا هر ساعت مجبور نشن هل بدن و مثل هزار تا فیلم جایزه گرفته بی ته بود

    پاسخ
  8. امین

    ۰۶/۱۷/۱۳۹۰, ۱۲:۵۱ ق.ظ

    به نظر من فیلم اصلا قربانی نداشت و نشون داد که ما انسانها فقط دوست داریم قضاوت کنیم.خانواده ی الی ماند با یک دنیا حرف پشت سر دخترشان

    پاسخ
  9. مصطفی

    ۱۱/۰۷/۱۳۹۰, ۰۸:۵۹ ب.ظ

    فیلم درباره ی الی درباره ی خیلی از ما و خیلی از زندگی های ماست در مقابل جریان منفی فیلم حس خوبی بهم داد حس درک کردن امروز این جامعه

    پاسخ
  10. چکاوک

    ۰۶/۳۱/۱۳۹۳, ۱۰:۴۹ ق.ظ

    سلام
    تنها فیلمی که دالودش کردم و تو لپ تاپم دارم درباره ی الیه
    هر کجا میرم سفر و سرکار و هرجایی که فکر کینن تماشا می کنم
    بارها این فیلمو دیدم
    شاید براتون پیش اومده باشه که برای دومین بار که بخواین یه فیلم رو تماشا کنین بعضی قسمت هارو رد می کنین
    اما درباره ی الی اینقدر قوی بود که برای ۶۴ بار هم که دیدمش باز هم از اول نگاه می کنم مو به مو ریز به ریز!
    موفق ترین و بهترین فیلمی که دیدم این فیلم بوده
    زندگی واقعی مارو نشون میده
    حالا جالبترین جای قضیه اینجاست که همه ی آدمای اون جمع حقوق خوندن ولی اینقدر راحت نسبت بهش قضاوت می کنن این اصلا به مدرک و درسی که خوندیم ربطی نداره بر می گرده به جامعه مون به طرز تفکرمون
    با سپاس از نقد خوبی که کردین

    پاسخ
  11. محمد

    ۱۲/۱۵/۱۳۹۳, ۰۲:۲۱ ق.ظ

    درون مایه این فیلم بازگویی عرف ها و سنتهای جامعست
    قضاوتها و برداشت های شتابزده،دروغ و پنهان کاری که مولفه های اصلی پیکره مسموم جامعه ماست.
    از بعد معنایی که خارج بشیم فیلم بخاطر تکنیکهایی فیلمی بسیار عالی دارای ارزش سینمایی بسیاریه و یکی معدود فیلمهایی موفق سینمای ماست.

    پاسخ
  12. دنیا

    ۰۷/۰۵/۱۳۹۴, ۱۲:۲۶ ب.ظ

    من بعد از بارها دیدنش به یه چیزی رسیدم..که اصلا نمیدونم درسته یا غلط
    اگه دقت کنید یه جای فیلم هست که الی تنها میشه توی آشپزخانه و صدای دریا میاد،و الی برای لحظه ای برمیگرده
    از همینجا این فکر توی.سرم اومد که الی ممکنه خودکشی کرده باشه.اما دلیل خیلی قانع کننده ای رو پیدا نکردم.

    پاسخ

ارسال دیدگاه

(*) لازم، ایمیل شما منتشر نخواهد شد