گفتگو با کارگردان فیلم آتشکار
خواب تلخ
گفتگو از پویا نبی
زمانی که علیرضا سجادپور معاون جدید نظارت و ارزشیابی وزارت ارشاد درست چند هفته مانده به برگزاری بیست و هشتمین جشنواره فیلم فجر در شبکه خبر حاضر شد و خبر از رفع توقیف حداقل چهار فیلمی که در سالهای اخیر با مشکل اکران رو به رو بودند داد گمانه زنی ها برای شناسای این چهار فیلم در مطبوعات و خبر گزاری ها آغاز شد . فیلمی که از همان ابتدا همه متفق القول بودند که بی شک یکی از همین آزاد شده ها است «آتشکار» محسن امیر یوسفی بود . اما زمانی که لیست فیلمهای بخش مسابقه جشنواره امسال منتشر شد خبری از فیلم «آتشکار» نبود بلکه در این لیست فیلمهای دیده می شد که کسی حتی حدس نمی زد آنها رفع توقیف شوند . بعد از مشاهده لیست بخش مسابقه زنگ صدای محسن امیر یوسفی مدام در گوشم می پیچید که هنگام تماشای برخی از سکانس های فیلم مرتب به من و عکاس روزنامه می گفت شما قضاوت کنید این فیلم کجایش مشکل دارد؟ . به مناسبت اکران محدود فیلم «آتشکار» در جشنواره امسال گفتگوی را با محسن امیر یوسفی انجام داده ام . در پایان این مقدمه امیدوارم فیلمی که تحسین چندین جشنواره خارجی را بر انگیخته فرصت اکران در کشورش را به دست آورد:
آقای امیر یوسفی به راستی مشکل فیلم آتشکار چیست؟
ببینید من هر دو فیلمی که ساختم پروانه ساخت داشتند یعنی اینکه از مرحله ارائه فیلمنامه تا پایان مراحل فنی تماماً قانونی و طبق قوانین وزارت ارشاد پیش رفتم . هر دو فیلم من پروانه نمایش دارند. فیلم خواب تلخ پس از اینکه دو سال از صدور پروانه نمایشش گذشت این مجوز باطل شد و همین فیلم آتشکار هم پروانه نمایش دارد و تاریخ صدورش هم اسفند ۸۶ است . وقتی شما به عنوان یک مسئول نسبت به آثار هنری یک نگاه توام با روشنفکری نداشته باشید طبیعتاً نگاهتان به سمت یک دیدگاه همراه با بد بینی می رود و از فیلم تعابیری می کنید که مطلقاً با نوع نگاه سازنده آن اثر همسو نیست . مشکل فیلم من هم از همینجا ناشی می شود تا به امروز که من با شما در حال مصاحبه کردن هستم هیچ دلیلی مبنی بر توقیف این فیلم به بنده ارائه نشده . فیلم آتشکار همان طور که گفتم در اسفند ۸۶ پروانه نمایشش را گرفت و قرار بود اردیبهشت ۸۷ در گروه سینمای عصر جدید اکران شود ولی درست ده روز مانده به آغاز نمایش فیلم بدون هیچگونه دلیلی جلوی نمایش فیلم گرفته می شود . ببیند من اهل غر زدن و یا مظلوم نمای نیستم اما به نظرم هر دو فیلم من در مظلومانه ترین حالت ممکن توقیف شده اند . برخی از همکاران ما گله می کنند که چرا جلوی فیلم من را گرفتند اما وقتی تحقیق می کنیم می بینیم آن فیلم پروانه نمایش هم ندارد اما فیلم من تمام مراحل قانونیش را طی کرده و بی هیچ دلیلی در توقیف است و مشکل دیگر من عدم پاسخ گویی درباره این فیلم به بنده است یعنی تکلیفم روشن نیست که فیلم آیا توقیف است و یا رفع توقیف چون در آن حالت وضعیت خودم را می دانم. من از آن دسته کارگردانهای نیستم که هر چهار سال یک بار فیلم بسازند بلکه علاقه دارم هر سال یک فیلم داشته باشم
این مشکلات را آقای اربابی سر راه شما قرار دادند؟
نه خیر آقای اربابی تمام وظایفش را که در حیطه کاریش بود انجام داد و به سرعت هم پروانه نمایش فیلم را صادر کردند. مشکل از جای بالاتر و از جانب آقای جعفری جلوه بود
شما با آقای جلوه جلسه ای هم داشتید ؟
بله ، جلسات مفصلی که با حضور آقای آفریده { رئیس مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی} داشتیم صحبتهای خیلی خوبی شد ، فیلم مورد بازبینی قرار گرفت اما در نهایت باز جلوی فیلم گرفته شد
جو وزارت فرهنگ در آن زمان نسبت به فیلم شما چگونه بود؟
من همیشه سعی کردم در مورد افراد مختلف صداقت و راستی را رعایت کنم . به جز انگشت شماری از اهالی وزارت ارشاد باقی افراد از اینکه فیلم وضعیت بلاتکلیفی دارد بسیار ناراحت بودند حتی به یاد دارم شب عید بود و پروانه نمایش این فیلم صادر شد راهرو های وزارت ارشاد که همیشه برای من یک فضای تلخی را داشت این بار به یک محیط گرم و شیرین تبدیل شده بود . همه با لبخند و خوشحالی در حال انجام مراحل اداری صدور پروانه نمایش بودند و مرتب به من تبریک می گفتند اما دوباره در آخرین لحظه آن اتفاقی که نباید می افتاد ، افتاد . ببینید مرحله صدور پروانه نمایش این فیلم یک ماجرای تا حدودی طنز است که من قول می دهم اگر فیلم آن ساخته شود یکی از پرفروش ترین فیلمهای تاریخ سینما می شود! بعضی موقع ها در مورد فیلم من حرف های زده می شود که خودم ترس ورم می دارد که عجب فیلمی ساختم ! وقتی فیلم را با مسئول مربوطه می بینیم خودش می گوید این فیلم که مشکلی ندارد پس آن فیلم که می گویند تو ساختی چه است؟ یعنی یک دیالوگ بعضاً خنده دار به راه می افتد . با تک تک این دوستان که صحبت می کنم می گویند فیلم مشکلی ندارد اما ظاهراً در جمع یک تصمیم دیگر می گیرند.
چه مدتی دنبال رفع موانع این فیلم بودید؟
من واقعاً نمی دانم عمری را که در این پله های وزارت ارشاد بالا و پایین رفتم را چه کسی جبران خواهد کرد . البته من یک تشکری هم از مسئولین وزارت ارشاد دارم که این اواخر یک آسانسور برای آنجا تعبیه کرده بودند که کارگردانها خسته نشوند!
ظاهراً سر راه اکران خواب تلخ هم با مشکلاتی مواجه بودید
من پس از چهار سال متوجه شدم مشکل اکران خواب تلخ گفتن یک کلمه در فیلم است که اگر آن را بر می داشتم فیلم به نمایش در می آمد وقتی از مسئولین ارشاد سوال کردم چرا همان چهار سال پیش به من نگفتید که این کلمه را بردارم گفتند شان شما خیلی بالاتر از این حرف ها است ! به هر حال چهار سال از ساخت خواب تلخ گذشت و من در این مدت انقدر درگیر اکران آتشکار شدم که آن فیلم را فراموش کردم نکته دیگر اینکه خواب تلخ را ما دو دوره به دفتر جشنواره ارائه دادیم بار اول که اصلاً فیلم دیده نشد و رد صلاحیت شد اما بعد از اکران فیلم در جشنواره کن همان سال مسئولین با اصرار گفتن فیلم را دوباره به دفتر جشنواره بده و بلاخره در جشنواره بیست و سوم توانست شرکت کند
معمولاً کارگردان های که از اکران داخلی نا امید می شوند در پی بازار های جهانی می روند مانند جعفر پناهی . شما چرا آتشکار را دو سال نگه داشتید و تازه تابستان امسال برای اولین بار در یک جشنواره جهانی شرکت کردید؟
این مسئله کاملاً آگاهانه بود . خیلی مایل بودم فیلم تکلیف اکران داخلش معلوم شود سپس به فکر جشنواره های خارجی باشم . تمام کسانی که فیلم را دیده اند بر این باور هستند این فیلم به دلیل فضای طنزش می تواند در داخل جواب دهد و می تواند مخاطب را به سالن سینما بکشد . از اردیبهشت ۸۷ تقریباً هر یک ماه یک بار از وزارت ارشاد با من تماس می گرفتند که آماده باش و کارهای اکران فیلمت را انجام بده که فیلم به زودی اکران خواهد شد اما در عمل چنین نشد و من پس از سه سال متوجه شدم همه اینها یک بازی تلخ با من بود به همین دلیل در تابستان امسال تصمیم گرفتم فیلم را برای نمایش خارجی آماده کنم . موفقیتی که فیلم خواب تلخ برای من آورد و شرکت آن فیلم در بیش از ۵۰ جشنواره خارجی به راحتی امکان اکران اتشکار را در جشنواره ها و کشورهای خارجی به من می داد اما باز می گویم تا به امروز صبر کردم تا شاید مشکل فیلم حل شود که چنین نشد
آن طور که من شنیدم فیلم خواب تلخ یک نمایش طولانی مدت هم در خمینی شهر داشت فیلمی که مشکل اکران دارد چگونه در آن شهر به اکران در آمده؟
همان طور که گفتم فیلم خواب تلخ در سال ۸۳ توانست هم در داخل و هم در خارج موفقیت های بسیاری را کسب کند . در آن سال گروه سینمای تاسیس شد به نام آسمان باز که هدفش اکران فیلمهای فرهنگی بود و قرار بود فیلم خواب تلخ در این گروه به نمایش در بیاید . مدیرت وقت این گروه خیلی مایل بودند فیلم با حضور ایشان اکران شود پس پیشنهاد دادند کمی صبر کنم تا ایشان از یک سفر خارجی بازگردند تا فیلم را اکران کنیم همه اینها مصادف شد با معرفی یک فیلم به آکادمی اسکار . همان طور که می دانید فیلمی به اسکار معرفی می شود که حداقل یک هفته در یک سینما به نمایش در بیاید در همین موقع ها به فکرم رسید که می توانیم فیلم را در خمینی شهر همان شهری که فیلمبرداری در آن انجام شده اکران کنیم تا با یک تیر دو نشان بزنیم اول اینکه مردم خمینی شهر نتیجه کار گروه سازنده را خواهند دید و دوم ما هم آن یک هفته نمایش در ایران را خواهیم داشت پس فیلم را در آن شهر اکران کردیم و مورد استقبال بسیار زیاد مردم آن شهر قرار گرفت . تمام کارها داشت خوب پیش می رفت و من در یک رویای شیرین بودم که به یک باره نقدی در یکی از مجلات داخلی توسط شخصی با اسم مستعار مهرداد بهمنی نوشته شد که از معدود نقد های بود که به دید سیاسی فیلم را نگاه کرده بود و کپی یک نقد خارجی در یکی از مجلات آن طرف بود همین مسئله باعث شد فیلم کنار برود و فیلم دیگری که آن هم بسیار فیلم خوبی بود جایگزین فیلم من بشود . از این جهت ناراحت هستم که فیلم خواب تلخ یک کارنامه بین الملی موفقی را داشت و می توانست نماینده خوبی برای سینمای ایران باشد البته ادعا نمی کنم فیلم من یک فیلم در حد اسکار بود
نام اصلی آن منتقد را متوجه نشدید؟
زیاد پیگر این مسئله نشدم . چون فردی که با اسم مستعار می آید مطلب می نویسد و نقدش هم کپی یک نقد خارجی هست دیگر ارزش پیگیر کردن ندارد
بودجه فیلم آتشکار را چگونه تامین کردید؟
پول ساخت این فیلم نه ارثیه ای بود که به من رسیده باشد و نه وام های آنچنانی دولتی بود بلکه ۷۵ درصد سرمایه این فیلم را از راه جوایز جهانی که فیلم خواب تلخ برایم به همراه آورده بود تامین کردم و ۲۵ درصد مابقی آن را مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی بر عهده گرفت . که همینجا جای دارد از آقای آفریده مسئول مرکز تشکر ویژه ای کنم چون در تمام مدت زمانی که این فیلم توقیف بود شاهد دوندگی و به اکران در آوردن فیلم توسط ایشان بودم
پروانه ساخت این فیلم چگون صادر شد ؟ مشکل خاصی سر راه شما قرار دادند؟
یادم می آید سر پروانه ساخت هم خیلی اذیت شدم و چند مورد اصلاحی خورد و صحبتهای مفصلی درباره آن انجام شد
مدیریت جدید ارشاد را چگونه می بینید ؟
ظاهراً اتفاق های خوبی در حال انجام است. به نظرم باید مشکلات هر چه زود تر حل شود . ببینید باید این فیلم همان دو سال پیش اکران می شد تا این مسائل پیش نمی آمد . اگر فیلم اکران می شد من چند مصاحبه می کردم ، چند نقد مثبت و چند نقد منفی هم پیرامون اکران فیلم چاپ می شد و من هم به سراغ پروژه دیگری می رفتم اما الان شرایطی به وجود آمده که همه فکر می کنند آتشکار مگر چه مشکلی دارد که سه سال است اجازه اکران به آن نمی دهند . من اصلاً دوست ندارم فیلمم نقط ضعف یک مسئول باشد . بعضی موقع ها دوستانم به من می گویند به واسطه توقیف این فیلم یک شهرت و جنجال به سراغ تو و فیلمت آمده اما من این شهرت را نمی خواهم من صادقانه و از راه قانونی دنبال اکران فیلم هستم تمام مراحلش هم انجام شده اما نمی دانم چرا نمی گذارند این فیلم اکران شود
خیلی از همکاران شما وقتی اثرشان توقیف می شود برای پاک کردن خاطره آن فیلم سریع دست به ساخت اثری دیگر می زنند شما چرا این کار را نکردید؟
شاید به خاطر اینکه خودم تهیه کننده کار بودم و مثل سایر دوستان که دستمزد کارگردانیشان را می گیرند و به سراغ کار دیگری می روند نیستم
در خبر ها شنیدم پروانه ساخت سومین فیلمتان به نام ((سایه های دودی)) صادر شده کمی درباره این مسئله صحبت می کنید؟
در مدیریت قبلی فیلمنامه ها و طرح های بسیاری را دادم برای مجوز ساخت اما همه آنها رد شدند ولی من در مورد هیچ کدام از آنها حرفی نزدم و اعتراضی نکردم . امیدوارم این مجوز فقط جنبه دلجوی نداشته باشد و مشکلاتی که سر راه آتشکار و خواب تلخ برایم به وجود آمد دیگر در این فیلم تکرار نشود . این فیلمنامه سوژه اجتماعی دارد و درباره اعتیاد است ، سعی هم دارم از برخی بازیگران حرفه ای در آن استفاده کنم
و حرف آخر
به نظرم تمام کسانی که تلاش می کنند فیلمهای از جنس آتشکار اکران نشود یک معصومیتی در کارشان است ، مدام در حال دوندگی و بالا و پایین رفتن برای اینکه فیلم اکران نشود در حالی که فیلم سر حال و آماده برای نمایش و سلام دادن به مخاطب است و در واقع تلاش این دوستان هیاهوی است برای هیچ ! . چند سالی است که سینمای زیر زمینی در ایران رشد کرده است که من نتیجه همین عملکرد ضعیف می دانم وقتی شما تمام راه های قانونی یک فیلمساز را می بندید او برای ادامه حیات راهی جز فیلمسازی زیر زمینی ندارد وقتی پروانه نمایش و پروانه ساخت یک اثر بی اعتبار می شود او راهی جز فیلمسازی زیر زمینی ندارد و یک چیز را هم فراموش نکنیم همه این مشکلات به واسطه ساخت یک فیلم است یعنی اگر عمق ماجرا را بسنجیم می بینیم که فقط این یک فیلم است همین.
تهران امروز
این نوشته را به بالاترین بفرستید :
این نوشته را در فیس بوک خود با دیگران شیر کنید
بدون دیدگاه
دیدگاه خود را بنویسید